Niewiele muzealnych kolekcji w Polsce ma tak wyjątkową historię i rangę
jak zbiór prac Stanisława Ignacego Witkiewicza w Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku. To właśnie tutaj znajduje się największa na świecie kolekcja dzieł Witkacego – artysty, który na trwałe zapisał się w historii polskiej kultury
jako malarz, pisarz, dramaturg, filozof i jeden z najbardziej oryginalnych
twórców XX wieku.
W zabytkowym Białym Spichlerzu prezentowanych jest około 270 prac artysty. Na dwóch kondygnacjach można prześledzić nie tylko rozwój jego twórczości, ale także poznać niezwykłą osobowość człowieka, który przez całe życie wymykał się wszelkim definicjom. Portrety, rysunki, fotografie, dokumenty i pamiątki tworzą opowieść o artyście, którego dzieła do dziś fascynują kolejne pokolenia odbiorców.
Kim był Witkacy?
Stanisław Ignacy Witkiewicz (1885–1939), znany jako Witkacy, należy do grona najwybitniejszych i najbardziej wszechstronnych postaci polskiej kultury.
W historii sztuki zapisał się jako jeden z pionierów awangardy, artysta nieustannie eksperymentujący i poszukujący nowych środków wyrazu.
Dorastał w artystycznym środowisku Zakopanego. Jego ojciec, Stanisław Witkiewicz,
był cenionym malarzem, krytykiem sztuki i współtwórcą stylu zakopiańskiego.
Od najmłodszych lat Witkacy obracał się w kręgu wybitnych intelektualistów i artystów,
co miało ogromny wpływ na jego rozwój.
Był człowiekiem o niezwykle szerokich zainteresowaniach. Pisał powieści i dramaty,
tworzył teorie filozoficzne, zajmował się fotografią, a przede wszystkim malarstwem
i rysunkiem. W swoich dziełach poruszał tematy związane z kondycją człowieka, kryzysem cywilizacji oraz przemianami społecznymi zachodzącymi w XX wieku. Jego twórczość często wyprzedzała epokę i do dziś pozostaje zaskakująco aktualna.
Największą popularność przyniosły mu portrety wykonywane pastelami w ramach założonej w 1925 roku Firmy Portretowej „S.I. Witkiewicz”. Było to wyjątkowe przedsięwzięcie artystyczne, którego zasady artysta szczegółowo opisał w specjalnym regulaminie.
Każdy portret posiadał określony typ, a Witkacy często opatrywał swoje prace dodatkowymi adnotacjami dotyczącymi okoliczności ich powstania. Dzięki temu jego dzieła stanowią dziś nie tylko wyjątkowe osiągnięcia artystyczne, ale także fascynujące dokumenty epoki.
Jak dzieła Witkacego trafiły do Słupska?
Historia słupskiej kolekcji należy do najciekawszych rozdziałów w dziejach polskiego muzealnictwa. Rozpoczęła się w 1965 roku, kiedy Muzeum Pomorza Środkowego zakupiło 110 pastelowych portretów od Michała Białynickiego-Biruli, syna Teodora Białynickiego-Biruli – lekarza, przyjaciela i jednego z najbliższych znajomych Witkacego.
Dziś trudno sobie wyobrazić historię muzeum bez tej decyzji, jednak w połowie lat sześćdziesiątych była ona odważnym krokiem. Twórczość Witkacego nie była jeszcze tak powszechnie ceniona jak obecnie, a jego portrety nie osiągały zawrotnych cen na rynku sztuki. Pracownicy muzeum dostrzegli jednak wyjątkową wartość tego zbioru i stworzyli fundament kolekcji, która z czasem zyskała światową renomę.
W kolejnych latach muzeum systematycznie powiększało zbiory. Do Słupska trafiały następne portrety, rysunki oraz pamiątki związane z artystą. Szczególne znaczenie miały zakupy dzieł pochodzących z kolekcji osób związanych z Witkacym oraz jego środowiskiem. Dzięki temu wiele prac zachowało swoją historię i kontekst powstania.
Słupski zbiór należy do najcenniejszych kolekcji muzealnych związanych z Witkacym.
Jego renoma dawno przekroczyła granice regionu, przyciągając zarówno badaczy twórczości artysty, jak i osoby, które po prostu chcą zobaczyć jego dzieła na żywo.
Na kolekcję składają się nie tylko prace plastyczne, ale również fotografie, dokumenty, korespondencja i archiwalia związane z życiem Witkacego. Dzięki temu Muzeum Pomorza Środkowego pełni nie tylko funkcję wystawienniczą, lecz także ważną rolę
w dokumentowaniu i popularyzowaniu wiedzy o artyście oraz jego niezwykle bogatym dorobku.
Biały Spichlerz – dom największej kolekcji Witkacego
Najcenniejsze dzieła artysty prezentowane są w Białym Spichlerzu – jednym z najbardziej charakterystycznych budynków Słupska. Dawny magazyn zbożowy został przekształcony
w nowoczesną przestrzeń wystawienniczą, zachowując jednocześnie swój historyczny charakter.
Połączenie zabytkowej architektury z nowoczesną aranżacją wystawy tworzy wyjątkową atmosferę. Zwiedzający mogą odkrywać twórczość Witkacego w przestrzeni, która sprzyja zarówno kontemplacji sztuki, jak i poznawaniu historii samego artysty.
Wystawa zajmuje dwie kondygnacje budynku. Dzięki temu możliwe było zaprezentowanie szerokiego wyboru prac oraz stworzenie narracji prowadzącej przez kolejne etapy życia
i twórczości Witkacego.
Najliczniejszą grupę dzieł stanowią słynne portrety pastelowe, które przyniosły Witkacemu największą rozpoznawalność. Wśród sportretowanych osób znajdują się przedstawiciele inteligencji, artyści, lekarze, urzędnicy, przyjaciele i znajomi twórcy. Każdy portret jest niepowtarzalny i stanowi wyjątkowe studium osobowości modela.
Obok portretów prezentowane są również rysunki, kompozycje malarskie, fotografie
oraz materiały dokumentujące działalność artysty. Dzięki temu wystawa pokazuje Witkacego jako twórcę wszechstronnego, którego zainteresowania daleko wykraczały
poza malarstwo.
Dużym atutem ekspozycji jest możliwość obserwowania zmian zachodzących w twórczości artysty na przestrzeni lat. Zwiedzający mogą prześledzić rozwój jego stylu, odkryć charakterystyczne motywy oraz poznać różnorodność stosowanych przez niego środków wyrazu.
Witkacy – artysta, który wciąż inspiruje
Choć od śmierci Witkacego minęło już wiele lat, jego twórczość nie traci aktualności. Współcześni odbiorcy odnajdują w niej pytania o kondycję człowieka, zagrożenia wynikające z rozwoju cywilizacji, utratę indywidualności oraz potrzebę zachowania wolności twórczej.
Jego dzieła przyciągają uwagę nie tylko niezwykłą formą, ale także emocjonalną intensywnością. Charakterystyczne spojrzenia portretowanych osób, wyraziste kolory
i odważne deformacje sprawiają, że obrazy pozostają w pamięci na długo po opuszczeniu muzealnych sal.
Witkacy fascynuje również swoją biografią. Był podróżnikiem, żołnierzem, filozofem, eksperymentatorem i niestrudzonym obserwatorem rzeczywistości. Łączył ogromną wrażliwość artystyczną z intelektualną ciekawością świata. Dzięki temu stał się jedną
z najbardziej wyrazistych postaci polskiej kultury XX wieku.
Dlaczego warto odwiedzić wystawę?
Największy na świecie zbiór prac Stanisława Ignacego Witkiewicza znajduje się w Słupsku. To rezultat ponad sześćdziesięciu lat konsekwentnego rozwijania kolekcji, która dziś należy do najważniejszych muzealnych zbiorów związanych z życiem i twórczością artysty.
Ekspozycja pozwala spojrzeć na Witkacego znacznie szerzej niż tylko przez pryzmat jego słynnych portretów. Odsłania postać malarza, pisarza, fotografa, filozofa i niestrudzonego eksperymentatora, człowieka żywo reagującego na przemiany swojej epoki i nieustannie poszukującego nowych środków wyrazu.
W żadnym innym miejscu nie zgromadzono tak licznego i różnorodnego zbioru jego dzieł. Portrety, rysunki, fotografie, dokumenty i pamiątki tworzą wielowątkową opowieść
o jednym z najbardziej fascynujących twórców XX wieku. To właśnie dzięki tej kolekcji Słupsk od lat zajmuje szczególne miejsce na mapie polskiego muzealnictwa i przyciąga miłośników sztuki, badaczy oraz turystów z kraju i zagranicy.
Wizyta w Białym Spichlerzu jest nie tylko spotkaniem ze sztuką, ale również okazją
do poznania człowieka, którego twórczość do dziś inspiruje, zaskakuje i skłania
do zadawania pytań o świat, w którym żyjemy.
Historia słupskiej kolekcji kryje jeszcze wiele fascynujących wątków. Więcej informacji o Witkacym, zbiorach Muzeum Pomorza Środkowego oraz aktualnej ofercie wystawienniczej można znaleźć na stronie internetowej muzeum: Witkacy – Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku
